Nhiều người nghĩ bắt nạt chỉ xảy ra ở trường học hay ngoài xã hội nơi có những lời chế giễu, những hành vi áp đặt hay sự chèn ép. Nhưng với nhiều đứa trẻ, “kẻ bắt nạt đầu tiên” hay nói cách khác người đầu tiên khiến lòng con trẻ tổn thương có thể lại chính là cha mẹ những người trẻ yêu và tin tưởng nhất.

Thật ra, chúng ta ai cũng mang theo tiếng nói của tuổi thơ mình. Tuổi thơ đó luôn sống động trong cách chúng ta ôm con, dạy con, phản ứng khi con làm sai và ngay cả lúc nổi giận, những điều này đôi khi không phải từ lý trí mà sâu xa bên trong đó là từ những vết thương chưa lành.

Một người cha từng lớn lên trong những trận đòn roi có thể dễ dàng quát tháo con chỉ vì cái cốc nước làm đổ. Một người mẹ từng bị chê bai, so sánh khi nhỏ có thể vô thức so sánh con với “con nhà người ta”. Tuổi thơ con vẫn luôn phản chiếu bóng dáng quá khứ  của cha mẹ. Vậy nên khi chúng ta chưa tháo gỡ những đau thương mình mang theo, thì con sẽ tiếp tục mang theo những mảnh vỡ ấy trong tim mình. Điều đó có nghĩa là nếu cha mẹ không dừng lại để nhìn nhận lại chính mình, cha mẹ có thể truyền lại cho con những điều mà mình đã từng phải chịu đựng. Kinh Thánh nhắc: “Hỡi những người làm cha, đừng làm cho con cái mình tức giận, nhưng hãy nuôi nấng chúng trong kỷ luật và sự khuyên dạy của Chúa.”Ê-phê-sô 6:4

Kỷ luật mà Kinh Thánh nói đến không phải là sự trừng phạt và sự sửa dạy không có nghĩa là được phép làm tổn thương con trẻ. Lời than vãn của cha mẹ  không bao giờ là sự kỷ luật đúng đắn dành cho trẻ. Đôi khi cha mẹ nghĩ đơn giản như một câu nói “Con thật vụng về, làm gì cũng không xong” nhưng tác hại của câu nói đó không hề đơn giản vì chúng có thể khiến trẻ tin mình kém cỏi, dù thật ra trẻ cũng chỉ lỡ làm đổ một cốc nước.

Cha mẹ cần phải hiểu sự chỉ trích không phải là phương cách đúng để sửa sai con trẻ, một câu “Sao con không giỏi bằng bạn?” “Sao bạn kia làm được mà con không làm được?” cũng có thể khiến con trẻ lớn lên trong mặc cảm tự ti kém cỏi thay vì có được động lực để hoàn thành tốt trách nhiệm của mình.

Vậy nên, làm cha mẹ, điều quan trọng không phải là nuôi con thành thiên tài hay hoàn hảo, mà là giữ cho con niềm tin rằng chúng được yêu thương, được tôn trọng, được bảo vệ. Và sự kỷ luật là tình yêu cha mẹ dành cho trẻ chứ không phải là sự mắng chửi và sửa sai chính là giúp trẻ lớn lên và trưởng thành hơn chứ không phải là hạ thấp con trẻ. Bởi sau tất cả, khi con trưởng thành, tiếng nói trong đầu con sẽ lập đi lập lại bằng giọng nói của cha mẹ ngày hôm nay. Vậy làm cha mẹ, bạn thật sự muốn tiếng nói ấy là gì? “Con thật kém cỏi” hay “Con đã rất cố gắng, mẹ tin ở con”?

Và nếu cha mẹ muốn con lớn lên trong sự an toàn và tử tế, cha mẹ cần tập luyện mỗi ngày để thoát khỏi mẫu phản ứng cũ mà mình từng hứng chịu khi nhỏ.

1. Nhận diện vết thương chưa lành của chính mình.

Khi cha mẹ nổi giận hãy tự nhận diện xem cảm xúc này thật sự đến từ hành động của con, hay từ ký ức tuổi thơ của chính mình. Cha mẹ cũng cần ghi lại những lần phản ứng quá đà, nổi nóng, quát tháo để qua đó có thể tự nhận diện những vết thương trong quá khứ chưa được chữa lành của chính mình vì đây là những bước để cha mẹ nhận ra phản ứng với con hay với đứa trẻ bên trong mình. Những điều này giúp cho cha mẹ được chữa lành và không lặp lại sai lầm.

2. Tạo khoảng dừng trước khi phản ứng với con.

Khi cha mẹ nổi nóng và muốn la mắng, hãy thử dừng 10 giây và hít sâu. Lúc này cha mẹ có thể nói với con: “ba mẹ đang rất bực mình và ba mẹ cần một chút thời gian để bình tĩnh lại.”Mình đã áp dụng phương pháp này và mình tin đây là cách cha mẹ quản lý tốt cảm xúc của chính mình và cũng là tấm gương tốt cho con biết cách xử lý cảm xúc của con.

3. Thay thế hành vi cũ bằng cách giao tiếp mới.

Cha mẹ cần học cách ngưng sự so sánh con nhưng nhìn thấy những điều tích cực trong những điều khiến chúng ta thất vọng và khó chịu nhất đối với con “mẹ thấy con đã cố gắng tự dọn dẹp, mẹ ghi nhận điều đó.” Hoặc thay vì la mắng quát tháo hãy chon để gọi tên cảm xúc: “mẹ thất buồn khi con không giữ lời hứa, con nghĩ mình có thể làm gì khác cho lần tới không?” Mỗi lần cha mẹ chọn để nói với con những lời tử tế, cha mẹ đang xây dựng một nếp sống mới cho con thay thế những mẫu phản ứng di truyền cũ từ quá khứ.

4. Cha mẹ cần thực hành sự tử tế với chính mình. 

Đã có nhiều lúc kiệt sức nên mình đã mất kiên nhẫn với con, sau nhiều lần mình nhận thấy khi cha mẹ quá kiệt sức sẽ dẫn truyền cảm xúc tiêu cực trên con, vậy nên để có thể điều chỉnh cảm xúc, để có thể dạy con trong ôn hoà, cha mẹ cần tử tế với chình mình trước. Đó chính là cho phép mình nghỉ ngơi khi mệt mõi thay vì cố gồng gắng đến mức áp lực và trút giận lên con. Cũng hãy học cách xin lỗi con khi lỡ phản ứng sai, sự tử tế thật sự xuất phát từ bên trong sẽ khiến bạn gieo sự tử tế với những người xung quanh và nhận lấy sự tử tế cho chính mình.

5.Tạo thói quen soi gương ngược mỗi tối.

Trước khi đi ngủ, hãy tự hỏi bản thân mình mình: “Nếu hôm nay mình là con, mình sẽ cảm thấy thế nào với cách cha mẹ đối xử như vậy?” Đây là một câu hỏi suy ngẫm giúp bạn tự điều chỉnh lại bản thân hằng ngày và dần dần con nhận được một phiên bản cha mẹ lành mạnh hơn.

6.Sự cầu nguyện luôn là điều cần nhất.

Những mẫu phản ứng tiêu cực mà cha mẹ đang áp dụng trên con phải chăng đó là mẫu phản ứng của người cha người mẹ trong quá khứ của chúng ta. Khi cha mẹ tự hỏi mình điều đó và nếu câu trả lời đúng như vậy thì cha mẹ thật sự cần được chữa lành tuổi thơ của mình. Đôi khi chúng ta đã không có được hình mẫu cha mẹ đúng trong tuổi thơ của chúng ta, nhưng qua sự chữa lành của Chúa và sự biến đổi của Đức Thánh Linh, chúng ta có thể trở thành những người cha và người mẹ mà chúng ta đã từng mong muốn có được trong quá khứ.

Và cũng qua sự cầu nguyện, chúng ta sẽ được soi dẫn trong hành trình nuôi dạy con cái theo ý muốn của Đức Chúa Trời.

Hãy ghi nhớ rằng: mỗi phản ứng tử tế hôm nay của cha mẹ sẽ trở thành ký ức chữa lành trong lòng con ngày mai.
Khi cha mẹ chọn đi chậm lại, nhìn lại quá khứ của mình, và dạy con trong sự hướng dẫn của Chúa thì chính là lúc cha mẹ đang viết lại cả một dòng di sản, không chỉ cho con, mà cho cả thế hệ tiếp theo của con nữa.

Hồng Ân Đoàn